Waarom bestandsgrootte geen rapportcijfer is
Twee scans met dezelfde pixelafmetingen kunnen een heel verschillende bestandsgrootte hebben. Een foto met fijn bladerwerk en korrel bevat meer variatie dan een egaal portret. Ook compressie-instelling, bitdiepte en bestandsformaat spelen mee. Alleen het aantal megabytes vergelijken geeft daarom geen betrouwbaar oordeel over de zichtbare kwaliteit.
Bekijk een representatieve foto op volledige pixelweergave. Let vooral op blokjes rond scherpe overgangen en onrust rond kleine letters. Bewerk bij voorkeur vanuit een bewaarde basisversie en maak pas daarna de gebruikskopie. Herhaald opnieuw opslaan als JPEG kan extra verlies veroorzaken. Een ZIP-archief om bestanden te versturen verandert de ingepakte afbeeldingen zelf niet; pak het archief wel volledig uit voordat u de inhoud controleert.
Een grote fotoscan hoeft niet automatisch beter te zijn en een klein bestand is niet automatisch slecht. Resolutie, bitdiepte, bestandsformaat en compressie werken samen. Door die onderdelen los van elkaar te beoordelen voorkomt u dat u opslag verspilt óf onnodig beeldinformatie verliest.
Verliesgevende en verliesloze compressie
Verliesgevende compressie verkleint een bestand door informatie te vereenvoudigen of weg te laten. JPEG gebruikt deze methode. Dat kan zeer efficiënt zijn, maar iedere nieuwe opslagronde als JPEG kan opnieuw verlies toevoegen. Verliesloze compressie maakt een bestand kleiner zonder de oorspronkelijke pixelwaarden van dat bestand te veranderen. TIFF kan bijvoorbeeld met LZW- of ZIP-compressie verliesloos worden opgeslagen.
JPEG: compact en praktisch voor gebruikskopieën
JPEG is breed ondersteund door telefoons, televisies, fotodiensten en cloudplatforms. Voor dagelijks bekijken, delen en veel normale afdrukken is een zorgvuldig gemaakte JPEG daarom praktisch. Het nadeel is dat JPEG-compressie bij een te agressieve kwaliteitsinstelling blokvorming, halo's en verlies van fijne structuren kan veroorzaken, vooral rond tekst, scherpe randen en korrel.
Wilt u een JPEG later opnieuw bewerken, sla dan niet telkens dezelfde JPEG opnieuw op. Werk liever vanuit een masterbestand en maak daar een nieuwe gebruikskopie van.
TIFF: geschikt als master wanneer behoud vooropstaat
TIFF wordt vaak gekozen wanneer een scan als masterbestand moet dienen. Met verliesloze compressie kan de bestandsgrootte worden beperkt zonder JPEG-artefacten toe te voegen. Daar staat tegenover dat TIFF-bestanden veel groter kunnen zijn en minder handig zijn voor dagelijks delen.
Een TIFF-bestand is overigens niet vanzelf een goede master. Een te lage scanresolutie, afgesneden randen of verkeerd kleurbeheer worden niet hersteld door de extensie .tif.
Hoe ziet te sterke JPEG-compressie eruit?
- blokjes of vlekkerige patronen in egale vlakken;
- extra schade na herhaald openen, bewerken en opnieuw opslaan als JPEG.
- fijne textuur die glad of waterverfachtig wordt;
- onrust rond letters, haren en contrastrijke randen;
Beoordeel zulke verschillen altijd op een representatief origineel en zoom niet alleen extreem ver in. De beste instelling is de instelling die past bij het latere gebruik.
Een praktische master-en-afgeleide aanpak
Bij belangrijke familiebeelden kan het zinvol zijn om één hoogwaardige master te bewaren en daarvan compacte afgeleiden te maken. De master verandert u zo weinig mogelijk; JPEG-kopieën gebruikt u voor delen, fotoboeken of dagelijks bladeren. Daardoor hoeft niet ieder apparaat met grote archiefbestanden te werken.
- Maak of laat één gecontroleerde scan maken op de gewenste resolutie.
- Bewaar een master in een formaat dat bij uw archiefdoel past.
- Maak daarvan JPEG-kopieën voor dagelijks gebruik.
- Bewaar minstens één extra kopie van de master op een andere locatie.
Compressie is iets anders dan resolutie
Een scan van 600 dpi kan sterk gecomprimeerd zijn en een 300-dpi-scan kan vrijwel ongecomprimeerd zijn. DPI/PPI beschrijft de hoeveelheid vastgelegde beeldinformatie per fysieke maat; compressie beschrijft hoe die digitale informatie wordt opgeslagen. Bekijk daarom ook onze uitleg over 300 of 600 dpi en JPEG of TIFF.
Wat is verstandig voor een familiearchief?
Voor duizenden alledaagse foto's kan een set hoogwaardige JPEG-bestanden veel eenvoudiger te beheren zijn. Voor unieke, kleine, detailrijke of kwetsbare originelen kan een zwaardere masterversie meerwaarde hebben. U hoeft dus niet één bestandskeuze op de hele collectie toe te passen; leg per materiaalsoort vast waarom u kiest voor een bepaalde oplevering.
Veelgestelde vragen
Is LZW-compressie bij TIFF verliesloos?
Ja. LZW is een verliesloze compressiemethode: na het uitpakken blijven de opgeslagen pixelwaarden gelijk.
Moet iedere fotoscan als TIFF worden bewaard?
Nee. Dat hangt af van het belang van het origineel, het beoogde gebruik, de gewenste bewerkingsruimte en hoeveel opslag en beheer u verantwoord vindt.
Wordt een JPEG slechter als ik hem alleen kopieer?
Nee. Een bestand kopiëren verandert de beelddata niet. Kwaliteitsverlies ontstaat wanneer een JPEG opnieuw wordt gecodeerd, bijvoorbeeld na bewerken en opnieuw opslaan als JPEG.